• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
  
• 

ISIGA HASSAS MINERALLER 

Isiga hassas mineraller elektromagnetik isin yayimina maruz kaldiginda kimyasal degisiklikler gösterebilir. Bu yayilan isinlar ve etkileri sayisiz form yaratabilir.

ISINLARIN YAYILMASI

Isinlarin yayilmasi hem elektrik hem de magnetik güç alanlarindan gelen enerji dalgalarindan olusur. Bu dalgalar elektrik yüklenmesinin süratinin artmasiyla olusan hareketlerdir. Elektromagnetik isinlarin yayilma dogasi dalgalarin sikligina baglidir. Düsük sikliktaki dalgalar radyo dalgalaridir ve onu kizil ötesi dalgalari, normal isik, ultra-viole isik, x-isinlari ve gama isinlari takip eder. Bu dalgalardan herhangi birinden etkilenmis mineral isiga hassas kabul edilir.

Topaz gibi bazi degerli taslar isina maruz kaldiginda renk degistirebilir. Bu isin yayilmasi dogal ya da yapay olarak gerçeklestirilebilir.

Eger topaz dogal olarak renkliyse, bu rengi topragin altindaki baska bir radyoaktif elemente (örnegin atonit) yakin olarak almistir.

Birçok renksiz topaz yapay olarak isina maruz birakilmis ve isi etkisiyle maviye dönüsmüstür. Bu onun çiplak gözle çok daha degerli olan akuamarin tasindan ayirt edilmesini zorlastirir.

Dogal isin yayilmasinin mineral üzerinde etkisini göstermesi milyonlarca yil alabilse de, yapay isin yayilma teknikleri degerli tasin rengini birkaç saat içinde degistirebilir. Bazi durumlarda, bu sekilde renk degistirmis olan degerli taslar bozulabilir ya da tamamen eski renklerine dönebilir. Metalik element gümüsü içeren mineraller hem dogal hem de yapay isiga karsi büyük ölçüde hassastir ve bu gümüs halojenlerinin dogrulanmasidir.

FOTOGRAFÇILIK 

Halojen, astatin, bromin, klor, flüor ve iyot gibi kimyasal elementlere verilen grup adidir.

Gümüs klorid-halojen bilesimi (gümüs ve klorun kimyasal bilesimi) gümüs boynuz ya da serargirit adi ile dogada bulunan bir mineraldir. Serargirit, bazen normal isiga maruz kaldiginda koyulasan beyaz çözülemez bir toz halini alir çünkü bu isikla metalik gümüs yaratacak reaksiyona girer.

Bu dönüsüm geri alinamaz, isinlanmis topazin aksine bozulmaz ve fotografik emülsiyonda ve kagitta kullanilir.

Gümüs bromür ayni amaçla kullanilan sari bir tozdur. Bir baska sari toz olan gümüs iyodür hem fotografçilikta hem de yapay yagmur olusumda kullanilir.

ISIK VERME

Isik verme metodu belirli minerallerin ve degerli taslarin görünüsünü degistirir ve bazen de olmadiklari bir seymis gibi görünmelerini saglayabilir. Topazin akuamarine benzeyebilecegi gibi, kirmizi prostit de isi muamelesiyle yakut ya da kaba lal gibi kirmizi degerli taslardan birine benzeyebilir.

Isiga hassaslik tam tersine de isleyebilir. Örnegin kirmizi zirkon isiga maruz kaldiginda rengini kaybedebilir ama bu durum geri dönüsümlüdür. ABD, Kaliforniya’dan kunzit adi verilen bir spodumen çesidi topraktan ilk çikarildiginda renk olarak gök mavisidir ve kirmiziligni ancak günes isigiyla karsilastiktan sonra kazanir.

Ancak isiga hassaslik kristallerin sadece renklerini etkilemez, ayni zamanda parlakliklarini da degistirir. Günes isiginda uzun süre kaldiktan sonra eski gümüs sülfitleri orjinal pariltilarini kaybeder ve donuklasirlar. Kirmizi zirnik-arsenik sülfür, bir arsenik ve bir sülfür atomunun kimyasal bilesimi – bu tür minerallerden biridir. Orjinal halinde kirmizi zirnigin muhtesem kristalleri vardir ancak uzun süre günes isiginda kaldiginda kristaller ufalanip, sari tozlu kütleler olusturur.

Bilim adamlari bu etkiyi kirmizi zirnigin sari zirniga (sari zirnik iki arsenik atomuna baglanmis üç sülfür atomundan olusmus bir baska arsenik sülfididir) dönüsümü olarak açikladi. Daha sonra bunun, sadece görünüsü degisip, kimyasal olarak ayni kalan kirmizi zirnik oldugu anlasildi.

Ayni kimyasal kompozisyonlara sahip farkli fiziksel mineral olusumlarina polimorf denir. Örnegin elmas ve grafit karbon elementinin polimorfudur ve kirmizi zirnigin bu tozlu sari polimorfuna da ikincil kirmizi zirnik denir.

GÖZ BOYAMA YÖNTEMLERI 

X- isinlari, gama ve nötron isinlari sayesinde daha siddetli etkiler elde edilebilir. Tek bir örnek vermek gerekirse, degerli tas olarak satilan dumanli kuvars, ekonomik degerini arttirmak için isinlar tarafindan bombardimana ugramistir. Saticilar onu daha çok para kazanmak için yaldizlamistir. Bu tür materyallerin kendi hallerinde radyoaktif olmadiklari not edilmelidir, tehlikeli degil sadece yüksek fiyata sahiptirler.

Birçok degerli tas yapay olarak çesitli isin teknikleriyle gelistirilebilir. Örnegin mavi zümrüt (akuamarin) maviligini isinlarla degistirebilir ama diger birçok renk gibi bu da kalici degildir ve belirli bir zamandan sonra renk bozulup asil mavi rengine dönüsür.